Në ditët e fundit në rrjetet sociale dhe në disa portale shqiptare ka filluar të qarkullojë një pretendim sipas të cilit qeveria spanjolle paska miratuar një rregull të ri që dënon me 5 vjet burg këdo që fyen Muhamedin (profetin e Islamit) ose nuk respekton Kuranin. Lajmi është paraqitur si një vendim i marrë nga kryeministri i Spanjës, Pedro Sánchez, dhe është shpërndarë në mënyrë virale në Facebook, Instagram dhe platforma të tjera.

Në shumë postime ky informacion paraqitet si një fakt i kryer dhe si një dëshmi se edhe shtetet evropiane po miratojnë ligje për mbrojtjen e figurave fetare islame.

Megjithatë, verifikimi i informacionit tregon se ky pretendim nuk është i vërtetë.

Së pari, nuk ekziston asnjë ligj i ri në Spanjë që parashikon burg për fyerjen e profetit të Islamit apo për mosrespektimin e Kuranit. Nuk ka asnjë deklaratë zyrtare nga qeveria spanjolle dhe asnjë raportim nga mediat kryesore europiane apo ndërkombëtare që të konfirmojë një vendim të tillë.

Së dyti, sistemi juridik spanjoll nuk mbron një fe të vetme. Në Kodin Penal spanjoll ekziston një dispozitë e përgjithshme – neni 525 – që lidhet me ofendimin e ndjenjave fetare. Ky nen nuk i referohet një feje të veçantë dhe mund të aplikohet për çdo komunitet fetar. Në praktikë, ai zakonisht parashikon gjobë, jo dënim me burg, dhe përdoret shumë rrallë.

Madje debati politik në Spanjë ka shkuar në drejtimin e kundërt. Qeveria e Pedro Sánchez dhe disa parti politike kanë diskutuar heqjen e ligjeve të vjetra të blasfemisë, duke argumentuar se ato mund të bien ndesh me lirinë e shprehjes në një shtet demokratik.

Nga analiza e burimeve rezulton se pretendimi nuk vjen nga ndonjë dokument ligjor apo vendim institucional, por kryesisht nga postime virale në rrjete sociale që janë përkthyer dhe riprodhuar në shumë gjuhë. Në disa raste këto postime janë marrë pa verifikim edhe nga portale informative, duke i dhënë lajmit një pamje të rreme besueshmërie.

Pse përhapet një lajm i tillë?

Përhapja e një lajmi të rremë si ai për Spanjën nuk është zakonisht rastësi. Në studimin e propagandës dhe komunikimit politik, dezinformime të tilla përdoren shpesh për të ndërtuar narrativa ideologjike.

Një motiv mund të jetë forcimi i identitetit fetar përmes narrativës së legjitimitetit. Në disa komunitete online qarkullojnë histori që tregojnë se “Perëndimi më në fund po respekton Islamin” ose se “edhe shtetet evropiane po mbrojnë profetin”. Edhe kur nuk janë të vërteta, këto histori krijojnë ndjenjën e një fitoreje simbolike për komunitetin.

Një motiv tjetër mund të jetë propaganda apologjetike. Në diskurset fetare polemike shpesh përdoren shembuj nga shtete perëndimore për të treguar se edhe sistemi liberal vendos kufizime ndaj kritikës së fesë. Një lajm i tillë shërben si argument retorik: “edhe Evropa e ndalon fyerjen e profetit”.

Ekziston edhe një dimension politik dhe kulturor. Në rajone ku identiteti fetar dhe ai kombëtar janë ende në proces definimi, histori të tilla mund të përdoren për të orientuar opinionin publik drejt një modeli të caktuar civilizues dhe për të krijuar perceptime të rreme mbi marrëdhënien midis Evropës dhe fesë.

Pasojat në Kosovë dhe Shqipëri

Pasojat e dezinformimeve të tilla nuk janë të vogla.

Së pari, krijohet një perceptim i rremë për Evropën dhe për sistemet ligjore perëndimore. Në realitet, shumica e shteteve evropiane po shkojnë drejt zgjerimit të lirisë së shprehjes dhe jo drejt kriminalizimit të blasfemisë.

Së dyti, këto lajme mund të radikalizojnë diskursin publik. Kur njerëzit besojnë se shtete të tjera mbrojnë një fe në mënyrë të veçantë, mund të rritet tensioni midis komuniteteve fetare ose të krijohen debate të panevojshme mbi privilegje fetare.

Së treti, ekziston një efekt më i thellë: dobësimi i kulturës së verifikimit të informacionit. Nëse lajmet virale pranohen pa kontroll, opinioni publik bëhet më i ndjeshëm ndaj manipulimit dhe propagandës.

Në fund, ky rast tregon një problem më të gjerë të epokës së mediave sociale: një narrativë e fortë emocionalisht përhapet shumë më shpejt sesa një fakt i verifikuar. Për shoqëri si Kosova dhe Shqipëria, ku debati mbi identitetin kulturor dhe fetar mbetet i ndjeshëm, kjo e bën verifikimin kritik të informacionit një domosdoshmëri publike.

Referenca

Spanish Penal Code – Article 525 (Offences against religious feelings)
https://www.boe.es

Reuters – Spain debates repeal of blasphemy law amid free speech concerns

European Parliament – Freedom of expression and blasphemy laws in Europe
https://www.europarl.europa.eu

Council of Europe – Freedom of expression and religion in democratic societies
https://www.coe.int