Në kohën tonë, të flasësh për identitetin shqiptar nuk është nostalgji. Është domosdoshmëri. Sepse një popull që nuk e njeh veten rrezikon të pranojë çdo formë tjetër që i imponohet. Dhe sot, më shumë se kurrë, shqiptarët jetojnë mes dy zërave: zërit të së vërtetës, që na fton të rikthehemi tek rrënjët, dhe zërit të një bote të shpërbërë, që kërkon të na shkëpusë nga vetja dhe nga historia jonë.
Një udhëtim i nisur para shtetit, para ideologjive
Shqiptarët e kanë ndërtuar identitetin jo mbi pushtete, por mbi qëndresë. Ndryshe nga popujt që u formësuan rreth perandorive apo institucioneve të forta shtetërore, ne u formësuam rreth kujtesës, rreth kulturës, rreth fjalës së dhënë, rreth kanunit, rreth besës, rreth krishterimit që gjendet në themelet tona para çdo pushtimi.
Kjo e bën identitetin shqiptar të pazëvendësueshëm: është një identitet që nuk ka nevojë të shpiket nga ideologjitë moderne, sepse ekzistonte shumë përpara tyre.
Në thelb të tij qëndron njeriu i lirë, familja e fortë, nderi, besimi në Zot dhe një marrëdhënie e shenjtë me tokën dhe historinë.
Rrënja e harruar dhe e shtrembëruar
Nëse do t’i qasemi sinqerisht identitetit shqiptar, duhet ta themi qartë: katolicizmi është shtylla më e lashtë e qytetërimit shqiptar, që nga shekujt e parë të erës së krishterë. Kjo nuk është thjesht besim fetar; është kulturë, përkatësi, mënyrë e të menduarit dhe e ndërtimit shoqëror.
Janë priftërinjtë që:
- shkruan fjalët e para shqipe,
- hapën shkollat e para shqipe,
- përkthyen tekstet e shenjta në gjuhën e popullit,
- ruajtën gjuhën në errësirën e pushtimeve,
- krijuan letërsinë e parë shqiptare,
- mësuan shqiptarët të lexonin kur arsimi ishte luks i ndaluar.
Të heqësh këtë shtyllë nga identiteti shqiptar, do të thotë ta varfërosh atë deri në deformim.
Ideologjitë e sotme dhe harresa jonë
Identiteti shqiptar sot nuk rrezikohet vetëm nga jashtë, por edhe nga brenda. Rreziku është dyfishtë:
a) Ideologjitë e importuara
Nga lindja dhe nga perëndimi vijnë ide që kërkojnë të zëvendësojnë kujtesën tonë me programe të gatshme:
– disa fetare, që duan të ndërtojnë popullin sipas librave të Arabisë,
– disa politike, që duan të krijojnë “identitete të reja moderne”,
– disa kulturore, që relativizojnë gjithçka dhe e kthejnë traditën në objekt talljeje.
Këto ide nuk kërkojnë bashkëjetesë. Kërkojnë nënshtrim.
b) Harresa e vetvetes
Rreziku më i madh nuk është imponimi nga jashtë, por ç’kujtesa nga brenda. Kur harron kush je, bëhesh i manipulueshëm. Kjo ndodh sot në shkolla, ku historia jepet e fragmentuar; në media, ku identiteti reduktohet në folklor; në shoqëri, ku të rinjtë nuk marrin më asnjë formim shpirtëror e kulturor.
Një popull që humb lidhjen me rrënjët, nuk di më pse duhet të mbrohet.
Identiteti shqiptar nuk është kundër askujt, është për të vërtetën
Identiteti ynë nuk është përjashtues, as sektar, as tribal. Ka qenë gjithmonë mikpritës, bujar, çelës i dyerve, por pa hequr dorë nga vetja.
Problemi i sotëm nuk është hapja ndaj botës;
problemi është shkërmoqja ndaj çdo ideje që vjen nga bota, pa filtrin e arsyes dhe pa shtyllën e shpirtit.
Të rikthehesh te rrënjët shqiptare nuk do të thotë të mbyllesh; do të thotë të dish kush je kur ballafaqohesh me botën.
Rikthimi te themeli: kujtesa, kultura, besimi, dinjiteti
Nëse duam ta ruajmë identitetin shqiptar për brezat e ardhshëm, duhet t’i rikthehemi disa shtyllave të padiskutueshme:
Kujtesa
Historia nuk është thjesht kronologji, por kujtesë e shpirtit.
Një popull që e harron historinë kthehet në turma.
Kultura
Gjuha shqipe, letërsia klasike, traditat, këngët, ritmet, ritet — janë ADN-ja jonë.
Besimi
Pa dimensionin shpirtëror, njeriu mbetet vetëm konsum. Shqiptarët nuk janë popull i tillë.
Rrënjët tona të vërteta janë të krishtera, dhe mbi to është ngritur struktura morale e kombit.
Dinjiteti njerëzor
Identiteti shqiptar gjithmonë e ka vënë njeriun përpara pushtetit, moralin përpara interesit, familjen përpara mekanizmave politikë.
6. Thirrja e fundit: identiteti është detyrë, jo teori
Nuk mjafton të flasim për identitetin. Ai duhet jetuar. Dhe sot, detyra jonë është:
- të mbrojmë kujtesën historike nga deformimet;
- të ruajmë gjuhën nga banalizimi;
- të forcojmë kulturën kristiane që i ka dhënë kombit frymë dhe formë;
- të edukojmë të rinjtë në të vërteta, jo në ideologji të importuara;
- të krijojmë një shoqëri ku dinjiteti njerëzor mbrohet dhe respektohet.
Identiteti shqiptar është një thesar.
Të tjerët nuk do ta ruajnë për ne.
Nëse ne nuk e mbrojmë sot, nesër do të jemi thjesht një popull i radhës që humbi në histori.
- Via Veritatis
- Via Veritatis
- Via Veritatis
- Via Veritatis
