Rikthimi i Kreut të Kishës Katolike në UNESCO: Fjalimi i plotë i Papës Leonit XIV

Pas gati katër dekadash nga vizita e paharrueshme e Gjon Palit II në vitin 1980, Kreu i Kishës Katolike u rikthye zyrtarisht në selinë e UNESCO-s në Paris, si një nga ndalesat kyçe të udhëtimit apostolik të Papës në Francë. Papa u rikthye aty me një autoritet dhe qëndrim të qartë augustinian, siç edhe pritej, përballë sfidave të botës moderne.

Në njoftimin e saj zyrtar, UNESCO ka theksuar se:

“Mesazhi i përbashkët i UNESCO-s dhe Vatikanit është i qartë: përparimi teknologjik duhet të mbetet i udhëhequr nga vlerat njerëzore dhe të mbështetet nga një bashkëpunim më i fortë global, për të siguruar që dinjiteti dhe kreativiteti njerëzor të lulëzojnë në epokën digjitale.”

Më poshtë po sjellim përkthimin e plotë të fjalimit të tij:

VIZITË NË ORGANIZATËN E KOMBEVE TË BASHKUARA PËR ARSIMIN, SHKENCËN DHE KULTURËN (UNESCO)

FJALIMI I PAPËS LEONIT XIV

Selia e UNESCO-s (Paris)

E premte, 25 shtator 2026

Z. Drejtor General,

Z. President i Konferencës Përgjithshme,

Z. President i Këshillit Ekzekutiv,

Shkëlqesitë tuaja,

Zonja dhe zotërinj,

Jam i lumtur të ndodhem sot në gjirin e kësaj asambleje të Kombeve, ku gjuhët dhe kulturat takohen për të bashkëpunuar në një projekt që i përket mbarë familjes njerëzore: “Të kontribuojë në ruajtjen e paqes dhe të sigurisë, duke ngushtuar, përmes arsimit, shkencës dhe kulturës, bashkëpunimin ndërmjet kombeve, me qëllim që të sigurohet respektimi universal i drejtësisë, i ligjit, i të drejtave të njeriut dhe i lirive themelore” (Aktet Themelore të UNESCO-s, neni 1, al. 1). Ndërtimi i një bote të drejtë së bashku është, në të vërtetë, themeli i vetëm i bashkëpunimit ndërkombëtar. Përvojat, aftësitë dhe kompetencat tona synojnë të ndërtojnë një hapësirë mikpritëse për të gjithë dhe frytdhënëse për secilin, në mënyrë që të gjithë popujt të mund të rriten në paqe.

Si dëshmitar i paqes, ju drejtoj përshëndetjet e mia të ngrohta juve, Përfaqësues të Shteteve Anëtare dhe Vëzhgues, të Organizatave ndërkombëtare, botës akademike dhe shoqërisë civile. Falënderoj zotin Khaled El-Enany, Drejtor i Përgjithshëm i kësaj Organizate, për ftesën e tij të ngrohtë dhe për fjalët që na drejtoi. Në cilësinë time si bari, ju përcjell fjalën e Kishës, e cila bëhet pa ndërprerje “mesazh dhe bisedë” drejtuar të gjithë popujve, grave dhe burrave me vullnet të mirë (krahaso Pali VI, Letër enciklike Ecclesiam suam, n. 67).

Projekti për të ndërtuar së bashku një botë të drejtë përkon me një mision që kemi mësuar ta ndajmë gjatë historisë. Në këtë kontekst, UNESCO përfaqëson njëkohësisht një objektiv dhe një mjet për të ndjekur sot, me angazhim të shtuar, këtë detyrë, sipas fushave tona të shumta të veprimtarisë. Në vitin 2027 do të festojmë 75-vjetorin e pranisë së Selisë së Shenjtë pranë UNESCO-s: një prani që buron nga bindja se e ardhmja varet mbi të gjitha nga respektimi dhe promovimi i dinjitetit të patjetërsueshëm të çdo qenieje njerëzore, të krijuar sipas shëmbëlltyrës së Zotit. Kjo është arsyeja pse ne e konsiderojmë këtë Organizatë si një bashkëbisedues të privilegjuar në shërbim të të mirës së përbashkët, e cila është “forma shoqërore e dinjitetit” që të gjithë e ndajmë në mënyrë origjinale dhe të barabartë (krahaso Letër enciklike Magnifica Humanitas, n. 59). Që nga viti 1952, Misioni i Përhershëm Vëzhgues i Selisë së Shenjtë dallon dhe shoqëron, në këtë optikë, nismat e UNESCO-s, duke dhënë kontributin e tij në dialogun mes kombeve, për të mbështetur një zhvillim autentik njerëzor, i cili është i tillë vetëm kur është i orientuar drejt “promovimit të çdo njeriu dhe njeriut në gjithë plotësinë e tij” (Pali VI, Letër enciklike Populorum progressio, n. 14).

Duke iu drejtuar kësaj asambleje, paraardhësi im i madhërishëm, Shën Gjon Pali II, kujtonte se “genus humanum arte et ratione vivit”. Përderisa, në të vërtetë, “njeriu jeton një jetë vërtet njerëzore falë kulturës”, [1] kjo fjalë “kulturë” përcakton mënyrën e qenies përmes së cilës njeriu i jep kuptim gjithçkaje që bën. Dyzet e gjashtë vjet më vonë, ndërsa ripërtërij mes jush angazhimin e bashkëpunimit të Selisë së Shenjtë, ju ftoj ta konsideroni UNESCO-n jo vetëm si një Organizatë Ndërkombëtare të shquar, por edhe si një vend ku njerëzimi reflekton mbi veten, mbi historinë e tij dhe mbi të ardhmen e tij. Promovimi i arsimit, i shkencave dhe i kulturës është në të vërtetë i pamundur pa promovuar jetën e njeriut dhe të gruas, të cilët janë protagonistët e tyre.

Në fushën e arsimit, Kisha Katolike sjell një përvojë shumë të lashtë: prej shekujsh, bashkësitë e saj hapin shkolla dhe universitete, mësojnë të lexojnë e të shkruajnë, dhe janë të pranishme madje edhe në vendet më të varfra dhe më të thella. Me Paktin Edukativ Global, paraardhësi im Françesku ka dashur ta përfshijë këtë përvojë në një aleancë më të gjerë edukative, të hapur ndaj kontributit të të gjithëve. Por ajo që dëshiroj t’ju përcjell nuk janë në radhë të parë veprat, por bindja nga e cila ato burojnë. Asnjë arsimim nuk është i plotë nëse nuk flet për çështjen e kuptimit. Në këtë vetë fjalim, Shën Gjon Pali II e kujtonte këtë: të edukosh do të thotë ta ndihmosh njeriun që të “jetojë” më shumë e jo thjesht të “ketë” më shumë, duke njohur tek ai edhe atë transcendencë të personit që i përket plotësisë së njerëzimit të tij (krahaso po aty, nn. 10-11).

Në këtë asamble, pra, meriton të thellohet një pyetje themelore, e cila kërkon me urgjencë një përgjigje: Çfarë do të thotë të jesh njeri? Çdo kulturë sfidohet nga kjo pyetje, e cila qëndron në zemër të çdo formë dije, çdo arti dhe çdo feje. Edhe në shekullin XXI, në fund të fundit, nuk mund ta marrim si të mirëqenë se e dimë se kush është personi njerëzor ose se çfarë do të thotë të jetosh si qenie njerëzore. Në të vërtetë, çdo brez thirret të përballet me këtë pyetje, sidomos përballë tragjedive që, mjerisht, ndodhin edhe sot.

Para çdo gjëje tjetër, personi njerëzor është dikush që është ngjizur dhe lindur. Kështu, para së gjithash, të jesh njeri do të thotë të jesh fëmijë. Askush prej nesh nuk zgjodhi të ishte i tillë. Askush prej nesh nuk vendosi se prej kujt, kur apo ku do të lindte. Kjo e vërtetë e dukshme hedh dritë mbi diçka që nuk është thjesht biologjike, por etike: si fëmijë, ne jemi të gjithë vëllezër e motra. Që në fillim, njerëzimi ynë është një dhuratë dhe një provë, një premtim dhe një përgjegjësi. Për çdo qenie njerëzore, lindja vendos një lidhje primordiale – një bashkësi jete që e ka burimin e vet, dhe mjedisin e saj të parë edukativ, në familje.

Së dyti, ne lindim të gjithë të zhveshur dhe në nevojë. Jemi të varfër nga lindja, në nevojë për bukë e për fjalë, për kujdes e për dashuri – domethënë, për gjithçka që ushqen trupin dhe shpirtin. E dimë mirë këtë, e megjithatë, ndërsa bëhemi të rritur, rrezikojmë ta harrojmë. Janë pikërisht ata që ndodhen në nevojë ata që vuajnë pasojat më të mëdha të këtij harrese, sa herë që njerëzimi i tyre tradhtohet ose hidhet anash, shfrytëzohet ose mashtrohet. Harresa e rrethanave të lindjes sonë errëson vetë idenë e jetës njerëzore, sepse e shkëput jetën nga historia e përbashkët për ne të gjithë. Kështu, jeta nuk kuptohet më si një dhuratë, por si një mall. Ajo nuk shihet më si një thirrje për kujdes dhe përgjegjësi, por si një produkt për t’u shfrytëzuar. Në të vërtetë, kjo alternativë tragjike na kujton se të jesh njeri do të thotë të jesh i lirë nga natyra. Për sa kohë që të gjithë kemi qenë fëmijë, liria jonë fillon me përgjigjen tonë ndaj lirisë së atij që na drejtohet për herë të parë – qoftë me gjeste dashurie apo refuzimi, mirëseardhjeje me dashuri apo lënie pas dore dhe mizorie.

Së treti, të mbash gjallë kujtesën e njerëzimit tonë të përbashkët do të thotë të njohësh madhështinë e tij – domethënë potencialin e tij të jashtëzakonshëm – edhe pse ai është zvogëluar nga shumë forma të së keqes dhe padrejtësisë. Ata që angazhohen në fushat e arsimit, shkencës dhe kulturës thirren edhe më shumë të kujdesen për çdo person, në mënyrë që bukuria e lirisë sonë të shkëlqejë. Kjo bukuri e ka një emër: drejtësi. Liria është në të vërtetë e bukur kur ajo orientohet drejt mirësisë dhe së vërtetës; ajo shfytyrohet kur zbret në arbitraritet, dhunë ose etje për pushtet. Të jesh njeri, pra, nënkupton një përgjegjësi para historisë: qenia njerëzore është ajo që rritet, mëson dhe punon me të dyja duart dhe mendjen. Me atë punë, ne mund ta kultivojmë tokën ose ta shfytyrojmë atë, të krijojmë vepra arti ose t’i shkatërrojmë ato. Në këtë udhëkryq të veçantë, duhet të pranojmë se më e tmerrshmja e “veprave njerëzore” është lufta, sepse atëherë vetë shkenca vihet në shërbim të një vullneti çnjerëzor për të shkatërruar dhe për të vrarë.

Në këtë drejtim, Hyrja e Aktit Themelor të UNESCO-s hapet me fjalë që ruajnë një aktualitet mbresëlënës edhe sot – siç e pamë te “Muri i Paqes” –: “Meqenëse luftërat fillojnë në mendjet e burrave, është në mendjet e burrave që duhet të ndërtohen mbrojtjet e paqes” (Akti Themelor i UNESCO-s, Hyrje, 1945). Këto fjalë u shkruan në pasojat e Luftës së Dytë Botërore, tragjedisë më shkatërruese të shekullit të kaluar. Njerëzimi kishte kuptuar se përparimi shkencor, kur shkëputet nga urtësia, mund të shndërrohet në një armë shkatërrimi; se kultura, kur i nënshtrohet ideologjisë, mund të degjenerojë në gënjeshtër dhe propagandë; dhe se arsimi, kur braktis të vërtetën, mund të bëhet një instrument për të manipuluar ndërgjegjet. Shtetet themeluese të UNESCO-s kuptuan se traktatet janë të nevojshme, por jo të mjaftueshme në vetvete. Ato kërkojnë një kulturë paqeje dhe një angazhim të përbashkët për paqen, të cilat i mbështesin ato. Paqja nuk mund të ndërtohet vetëm me traktate, e as me kompromise midis forcave që kundërshtojnë njëra-tjetrën. Paqja është e vërtetë kur buron nga virtyti i drejtësisë e jo nga një kontratë e thjeshtë, dhe nga një vullnet i drejtë e jo nga një ekuilibër i paqëndrueshëm interesash. Në të vërtetë, vetëm një vullnet i drejtë mund të njohë tek tjetri një vëlla apo motër, një person si vetvetja.

Tetëdhjetë vjet më vonë, fjalët e Kartës suaj themelore nuk kanë humbur asnjë grimcë të forcës së tyre. Megjithatë, ne shohim gjithashtu se sa thellësisht ky parim i përbashkët kërcënohet nga forma barbarie që ushqejnë rivalitetin dhe konfliktin. Midis sfidave me të cilat përballen botët e shkencës dhe arsimit sot, do të tërhiqja vëmendjen e veçantë ndaj atyre që lindin nga fusha e gjerë e teknologjisë. Përpjekjet tona në këtë fushë duhet të sigurojnë që teknologjitë e reja të mbeten në shërbim të personit njerëzor, në vend që të shndërrohen në një tjetër instrument dominimi dhe padrejtësie.

Për shekuj me radhë, shumë detyra që dikur kryheshin nga qeniet njerëzore i janë besuar makinerive, aftësitë dhe zbatimet e të cilave kanë vazhduar të zgjerohen. Më vonë, sistemeve të caktuara artificiale madje u është vënë emri i fakultetit tonë njerëzor të mendimit: inteligjencë. Megjithatë, në të njëjtën kohë, idetë dhe marrëdhëniet tona rrezikojnë të varfërohen nga një proces çnjerëzimi. Paradoksi është bërë gjithnjë e më i dukshëm: ndërsa “inteligjenca” i atribuohet sistemeve kompjuterike, ne luftojmë për të njohur dinjitetin e patjetërsimshëm të personave njerëzorë, jeta e të cilëve gjykohet sipas kriterit të efikasitetit dhe, kur nuk konsiderohen më prodhues, refuzohen dhe hidhen tutje.

Ky realitet i dhimbshëm na fton të reflektojmë si mbi brishtësinë e natyrës sonë njerëzore ashtu edhe mbi dinjitetin e jashtëzakonshëm të çdo personi njerëzor – një dinjitet që mbetet i pashuar madje edhe në rrethanat më të cënueshme, madje deri në vetë vdekjen. Qenia njerëzore është sigurisht dikush që lind, por edhe dikush që vdes. Dinjiteti ynë nuk shkatërrohet nga sëmundja apo vuajtja, dhe as nuk varet nga aftësitë tona. Përkundrazi, ai kërkon kujdes të dashur në çdo fazë të jetës.

Për besimin e krishterë, misteri i personit njerëzor gjen dritën e tij më të plotë në Krishtin, i cili, “në vetë zbulimin e misterit të Atit dhe të dashurisë së tij, ia zbulon plotësisht njerëzimin vetvetes dhe nxjerr në dritë thirrjen e tij më të lartë” (Koncili i Dytë i Vatikanit, Kushtetuta Pastorale Gaudium et Spes, 22). Në dritën e tij, çdo person na shfaqet si një krijesë e dëshiruar dhe e dashur nga Zoti. Kjo dritë na ndihmon gjithashtu të kuptojmë më thellë kuptimin e përvojës sonë të përbashkët njerëzore.

Zonja dhe zotërinj, si gra dhe burra të shkencës, ju thirreni të bashkëpunoni pa u lodhur në emër të historisë sonë të përbashkët, në mënyrë që, nga një llojlloshmëri këndvështrimesh, të dalë një konvergjencë vizioni, dhe nga kjo konvergjencë, një harmoni veprimi. Kjo harmoni shprehet në punën e UNESCO-s kur ajo i jep një zë simfonik aspiratave më të larta për të mirën dhe kujdesin e njerëzimit. Aty ku ka harmoni, zërat e ndryshëm gjejnë marrëveshje, dhe kombet që ju përfaqësoni kështu mblidhen së bashku në harmoni të plotë.

Në këtë drejtim, dëshiroj t’i drejtohem dy imazheve nga Bibla, thesari i madh kulturor i njerëzimit. Ato janë kulla e Babelit dhe sheshi publik i Rrëshajëve. I ofroj ato si mënyra për të përfaqësuar unitetin e familjes njerëzore, e cila, edhe sot, thirret vazhdimisht të dallojë drejtimin e saj të duhur dhe kuptimin e historisë në të cilën është zhytur. Këto rrëfime biblike portretizojnë dy forma jete në shoqëri që na ftojnë të reflektojmë mbi rrethanat e kohës sonë.

Kulla e Babelit përfaqëson një unitet të imponuar përmes dominimit (krahaso Zn 11:4). Në të njëjtën kohë, kjo ndërtesë zbulon se sa më shumë pushteti kërkon të shtypë, aq më shumë dobësohet vetë, duke ekspozuar fytyrën e tij çnjerëzore. E shohim këtë në vuajtjen dhe padrejtësinë e shkaktuar nga despotizmi, si dhe në format e shfrytëzimit që dëmtojnë si shoqërinë ashtu edhe mjedisin. Siç na mëson historia, shumë perandori janë dehur në pushtetin e tyre përpara se të konsumoheshin prej tij dhe të shembeshin si një kullë. Rezultati i këtij mburrjeje, e lartësuar dhe më pas e ulur, është shpërndarja. Parashikimi i bërjes së vetes si Zot dhe i nënshtrimit të popujve në një zgjedhë të vetme çon në një ngatërresë gjuhësh dhe dështim për ta kuptuar njëri-tjetrin. Në vend që të arrinte qiellin, siç presupozonte të bënte, kulla e Babelit u shemb, me një rezultat të dyfishtë negativ. Përderisa uniteti që ajo imponoi ishte i detyruar, larmia që pasoi shembjen e saj u shndërrua në burim konflikti. Sot, tundimi i Babelit rishfaqet në një globalizim të ndjekur pa vëllazëri, në forma grabitqare neokolonializmi, në imponime ideologjike dhe në të gjitha ato “kontakte pa lidhje” që e reduktojnë jetën njerëzore në tregti (krahaso KOMISIONI TEOLOGJIK NDËRKOMBËTAR, Quo Vadis, Humanitas?, 42). Vetë shkenca, kur reduktohet në një teknikë pushteti, nuk shërben më për të lartësuar personin njerëzor, por në vend të kësaj rrezikon të degradojë frytet e përpjekjes njerëzore.

Sot, në veçanti, ne zotërojmë mjetet për të lidhur njerëz dhe kontinente menjëherë, megjithatë, në të njëjtën kohë, jemi dëshmitarë të formave të reja të izolimit, varfërisë materiale dhe shpirtërore, dhe braktisjes. Komunikimi është bërë shumë më i shpejtë, por jo domosdoshmërisht më i vërtetë. Informacioni është i bollshëm, por nuk është sinonim i urtësisë. Pa një themel të përbashkët etik, kanalet e shumta të komunikimit rrezikojnë të shumëfishojnë informacionin e rremë dhe t’i japin qarkullim fjalëve të zhveshura nga kuptimi, duke penguar kështu dialogun në vend që ta nxisin atë.

Inteligjenca artificiale e amplifikon këtë problem. Edhe pse sisteme të tilla mund të përpunojnë të dhëna, ato nuk mund t’i përgjigjen pyetjeve që kanë të bëjnë me kuptimin e jetës njerëzore, e cila i ka rrënjët në përvojën e jetuar. Megjithatë, qeniet njerëzore nuk mund të jetojnë pa kuptim. Kuptimi është oksigjeni i mendjes. Për këtë arsye, sfidat e komunikimit, të cilat janë gjithmonë sfida arsimore gjithashtu, e bëjnë kërkimin e së vërtetës një çështje të drejtësisë shoqërore dhe barazisë historike. Kjo është arsyeja pse arsimimi në këtë fushë është thelbësor, dhe unë mirëpres nismën e UNESCO-s përmes programit të saj të Edukimit Mediatik dhe Informativ (MIL), i cili promovon përdorimin e përgjegjshëm të mediave dhe mjeteve digjitale.

Në të vërtetë, pa të vërtetën, gjuha i nënshtrohet logjikës së dhunës dhe vullnetit arbitrar të të fuqishmëve. Të tjerët pastaj përjashtohen në emër të fitimit, dhe të pafajshmit vriten në emër të lirisë. Në vend që të respektojnë ligjin, ata që janë në pushtet e thërrasin atë kur u shërben interesave të tyre dhe e shpërfillin kur i frenon ata, duke e trajtuar madje vetë drejtësinë sikur të ishte një mall për t’u blerë dhe shitur. Nëse e kuptojmë se korrupsioni i ligjit fillon me korrupsionin e zemrës, mund të dallojmë se si çdo shkencë rrezikon të humbasë kuptimin e saj të duhur kur ndiqet pa etikë, dhe kështu të pushojë së shërbyeri dhe reflektuar dinjitetin njerëzor.

Në këtë drejtim, inkurajoj mbarë bashkësinë ndërkombëtare që t’i kushtojë vëmendje të veçantë mbrojtjes së fëmijëve dhe të rinjve. Në epokën digjitale, cënueshmëria e tyre nuk duhet të bëhet kurrë një mundësi për shfrytëzim. Le t’i mbështesin këto teknologji rritjen, arsimimin dhe marrëdhëniet e tyre, duke ruajtur lirinë e tyre për të menduar dhe për të dalluar, dhe duke mbetur gjithmonë në shërbim të dinjitetit të personit njerëzor.

Korrupsioni i kulturës që po shqyrtojmë gjen shpengimin e tij në sheshin publik të Rrëshajëve. Atje, një mesazh paqeje pritet si lajm i mirë nga njerëz të çdo kombi. Ky mesazh shpall ringjalljen e Jezusit, domethënë fitoren e jetës mbi vdekjen dhe shpëtimin që i jep shpresë botës. Ditën e Rrëshajëve, sheshi publik bëhet një vend ku festohet paqja që shëron çdo fyerje kundër personit njerëzor. Secili i pranishëm dëgjoi mesazhin “në gjuhën e tij amtare” (krahaso Veprat 2:8). Bashkimi në asnjë mënyrë nuk shtyp larminë. Përkundrazi, ai i mundëson larmisë të lulëzojë në harmoninë e zërave dhe fytyrave. Në shpalljen e paqes, pasuria e kulturave bëhet mbartëse e një të vërtete universale. Mësimdhënia biblike kështu na tregon rrugën për të arritur atë që të gjithë kërkojmë: “atë unitet që nuk i fshin ndryshimet por vlerëson historinë personale të çdo personi dhe kulturën shoqërore dhe fetare të çdo populli” (Predikim në Meshën për Fillimin e Pontifikatit, 18 maj 2025). Nuk është dominimi i Babelit, por paqja e Rrëshajëve, ajo që e bën të mundur këtë bashkim midis të gjithë popujve. Çdo kulturë, prandaj, realizon urtësinë e saj më të lartë kur kërkon paqen dhe të mirën e të gjithëve, duke dëshmuar kuptimin autentik të njerëzimit tonë.

Ata që angazhohen në arsim e dinë se vetëm e vërteta na bën të lirë. Ata që japin mësim dhe ata që kryejnë kërkime e dinë se gabimi na robëron ndaj padijes dhe bestytnisë. Çdo herë që ndeshemi me pengesa për misionin tonë, le të kujtojmë se ka një tokë për të gjithë dhe një natyrë të përbashkët njerëzore. Qenia njerëzore nuk mund të kuptohet duke ndarë atë që i përket njëri-tjetrit: trupin dhe shpirtin, jetën personale dhe marrëdhëniet, marrëdhëniet tona me të tjerët dhe me mjedisin. Të gjitha përbëjnë pjesë të unitetit të ekzistencës sonë. Për këtë arsye, kultivimi i tokës do të thotë gjithashtu kultivim i njerëzimit që banon në të. Arsimi dhe shkenca thirren për këtë detyrë. Në të vërtetë, nuk është rastësi që çdo kulturë, sipas vetë etimologjisë së fjalës, është një akt kultivimi. Prandaj ripërtërij thirrjen e paraardhësve të mi për të kujdesur së bashku për personin njerëzor dhe për krijimin: Papa Benedikti XVI foli për nevojën e një ekologjie të personit njerëzor, ndërsa Papa Françesku zhvilloi perspektivën e ekologjisë integrale (krahaso Benedikti XVI, Fjalim në Bundestag, 22 shtator 2011; Françesku, Letër enciklike Laudato Si’, 137–162).

Guri i provës me të cilin mund të vlerësojmë angazhimin tonë është kujdesi që tregojmë për më të vegjlit dhe për të varfërit: fëmijët në mitrat e nënave të tyre dhe në teatrot e ndryshëm të luftës, personat me aftësi të kufizuara fizike dhe intelektuale, të moshuarit, emigrantët, refugjatët, dhe të gjithë ata që përjashtohen me arrogancë si joprodhues. Ata janë prova e vërtetë e pretendimeve tona për të respektuar dinjitetin njerëzor, dhe mbrojtja e promovimi i tyre shtrihen gjithashtu te krijimi. Kundër kësaj qëndron një vullnet për të shfrytëzuar dhe plaçkitur, duke nxjerrë sa më shumë të jetë e mundur nga çdo qenie e gjallë, duke konsumuar pa mbrojtur, duke shkatërruar pa kultivuar. Kështu, kriza e tanishme ekologjike është një krizë antropologjike; për më tepër, Kisha është e bindur se çdo kulturë mbart brenda vetes një urtësi që maturohet në një ekosistem popujsh. Habitati i personit njerëzor është shoqëria – jo një mjedis thjesht fizik, si shkretëtira apo oqeani për kafshët, por një mjedis moral dhe relacional. Aty ku mbizotëron paqja shoqërore, popujt lulëzojnë në drejtësi.

Këtu e gjen pra UNESCO sintezën e misioneve të saj të larta edukative dhe shkencore: te puna e duruar për ndërtimin e paqes. Përballë urgjencave të shumta dhe komplekse të epokës sonë, bota i shikon institucionet ndërkombëtare me ndjenja të kontrastuara. Nga vija e parë, ato thirren të përballen me sfida që asnjë Shtet nuk mund t’i përballojë i vetëm. Nga ana tjetër, këto të njëjta institucione kalojnë përmes një krize efikasiteti, sidomos kur dialogu konsiderohet si një pengesë për veprimin në vend të një burimi për paqen; si një formë hipokzie dhe jo si një mundësi për të kërkuar së bashku të mirën. Përballë këtyre shmangieve, duhet të promovohet një virtyt, aq i rrallë sa edhe i dëshiruar: besimi; besimi se ndryshimet nuk përbëjnë domosdoshmërisht një kërcënim; besimi se dialogu i sinqertë mund të sjellë një të mirë shumë më të madhe se ajo që secili mund të arrinte i vetëm.

Selia e Shenjtë dëshiron të vendosë këtë besim tek UNESCO, ashtu si te organizatat e tjera ndërkombëtare, e vetëdijshme se çdo popull zotëron një pasuri për të ndarë në kërkimin e këtij progresit autentik që vetëm paqja mund ta garantojë. Nuk bëhet fjalë për të mbështetur një optimizëm naiv, që i shpërfill vështirësitë, por për të ngulmuar në shpresën se e mira është gjithmonë e mundur. Çdo fëmijë që lind sjell shpresë. Çdo burrë dhe grua që ia kushton jetën kërkimit të së vërtetës kryen një akt shpresëdhënës. Le të dëshmojë pra UNESCO për këtë shpresë duke favorizuar mirëkuptimin mes kombeve, përmes dialogut mes kulturave të tyre përkatëse. Ne besojmë, në të vërtetë, se arsimi është instrumenti që lejon të kapërcehen frikërat reciproke dhe se shkenca mund të jetë në shërbim të jetës së çdo qenieje njerëzore, duke mbjellë sot farërat e një korrjeje të mbarë për të ardhmen. Ky besim ushqen shpresën tonë në bamirësi, domethënë në shërbimin për të mirën e të afërmit: duke ia kushtuar të gjithë veten, me koherencë, njerëzimit tonë madhështor, paqja do të mund më në fund të lulëzojë.

Ndërsa bashkëpunojmë në këtë vepër, traditat fetare luajnë një rol kulturalisht të nevojshëm dhe të pazëvendësueshëm, dhe fetë shprehin pyetjet tona përballë origjinës së jetës dhe fundit të saj, duke elaboruar kuptimin e parë dhe të fundit të ekzistencës, i cili pasqyrohet në zgjedhjet e përditshme. Në të vërtetë, kur burrat dhe gratë e vullnetit të mirë i orientojnë veprimet e tyre drejt Zotit, pluralizmi i kulturave nuk shpërndahet në çrregullimin e Babelit. Përkundrazi, njerëzimi e gjen veten në një kërkim të përbashkët kuptimi, dhe drejt një fati që nuk është vdekja. Ne nuk jemi në rrugë drejt asgjësë. Kjo është arsyeja pse shpirti njerëzor, në marrëdhënien e tij me Zotin, ndjen edhe më fort thirrjen për të kultivuar paqen përmes një aleance midis popujve që e njohin veten si fëmijë të të njëjtit Atë dhe si vëllezër e motra.

Prandaj uroj që takimi ynë të forcojë angazhimin e secilit për të punuar pa u lodhur që ndërgjegjja e të qenit pjesë e një familjeje të vetme njerëzore të bëhet më e gjallë, më aktive dhe më e drejtë. Në këtë drejtim, dëshiroj të shpreh falënderimet e mia të sinqerta për të gjithë stafin e UNESCO-s, i cili e kryen me kompetencë dhe përkushtim këtë mision kaq fisnik: të ndërtosh paqen duke kultivuar të gjitha shkencat dhe të gjitha artet e njeriut.

Ju drejtoj këto fjalë të gjithë juve, popujve që përfaqësoni, dhe në veçanti të rinjve. Janë pikërisht brezat e rinj ata që vëzhgojnë me vëmendjen më të madhe veprimin tonë. Ndërkohë që mbështesim aspiratat e tyre për drejtësi, me mirënjohje dhe konsideratë, i lutem mbi ju të gjithë dhe mbi kombet tuaja bollëkun e bekimeve të Zotit, Krijues i gjithëfuqishëm dhe i mëshirshëm. Faleminderit.