Njëzet vjet të Biblës nga perspektiva e një gruaje

Shkruan: L’Osservatore Romano

Nga 4 deri më 7 dhjetor 2025, Napoli do të presë një ngjarje ndërkombëtare që shënon përfundimin e një udhëtimi ambicioz kërkimor njëzetvjeçar. Konferenca “Bibla dhe Gratë. Ekzegeza, Kultura dhe Shoqëria“, e promovuar nga Kardinali Domenico Battaglia si pjesë e mbylljes së vitit jubilar, do të prezantojë rezultatet përfundimtare të një projekti enciklopedik që përfshin rreth treqind studiues nga vende, fe dhe besime të ndryshme. Women Church World dhe Dikasteri i Vatikanit për Komunikim janë partnerë mediatikë.

Projekti lindi në vjeshtën e vitit 2006 nga takimi midis studiueses austriake biblike Irmtraud Fischer dhe historianes italiane Adriana Valerio, të dyja aktive në Shoqatën Evropiane të Grave për Kërkime Teologjike, të cilës ato i shërbyen si presidente. Urgjenca e tyre shtytëse ishte t’i jepnin dukshmëri studimeve teologjike të grave evropiane, shpesh të panjohura edhe midis specialistëve për shkak të barrierave gjuhësore dhe pengesave akademike dhe kishtare. Ndërsa shkollat amerikane të ekzegjezës feministe gëzonin qarkullim të gjerë, kërkimet italiane, spanjolle dhe gjermane rrallë i kalonin kufijtë e saj kombëtarë.

Për të kapërcyer këtë barrierë të padukshme, Fischer dhe Valerio hartuan një projekt ndërkombëtar dhe ndërdenominacional, ku më vonë përfshihej studiuesja spanjolle Mercedes Navarro Puerto dhe, më së fundmi, historianja angleze Charlotte Methuen. Rezultati është një vepër monumentale me njëzet e një vëllime, e përkthyer në katër gjuhë (italisht, anglisht, gjermanisht dhe spanjisht) dhe e botuar nga disa shtëpi botuese: Il Pozzo di Giacobbe, SBL, Kohlhammer dhe Verbo Divino.

Origjinaliteti i veprës qëndron në qasjen e saj shumëdisiplinore, duke ndërthurur ekzegjezën biblike dhe kërkimin historik. Seksioni i parë i kushtohet analizës së teksteve të shenjta: Bibla Hebraike (Tora, Profetët, Shkrimet) dhe Besëlidhja e Re (Ungjijtë dhe Letrat). Seksioni i dytë shqyrton studimet hebraike, nga shkrimet apokrife dhe pseudoepigrafike deri te Talmudi dhe Judaizmi mesjetar. Seksioni i tretë dhe më i madhi gjurmon historinë e ekzegjezës së grave nga Etërit e Kishës deri në epokën bashkëkohore, duke kaluar nëpër Mesjetë, Reformacionet, shekullin e nëntëmbëdhjetë dhe duke arritur në ekzegjezën feministe të shekullit të njëzetë.

Një zgjedhje e rëndësishme metodologjike ishte të miratohej kanuni hebraik, Tanakh, si themel, me qëllim kapërcimin e supremacisë interpretuese të pretenduar historikisht nga Krishterimi dhe për t’i rikthyer dinjitetin rrënjëve hebraike të traditës biblike. Përfshirja sistematike e interpretimit hebraik në vëllimet mbi historinë e ekzegjezës përfaqëson si një element inovativ ashtu edhe një akt të domosdoshëm të drejtësisë historike. Dimensioni ndërkonfesional dhe ndërfetar i projektit reflektohet në bashkëpunimin midis studiuesve katolikë, protestantë dhe hebrenj, duke nxitur një dialog të rrallë dhe të çmuar në fushën e studimeve biblike.

Takimi napolitan do të kryesohet nga Ipeshkvi Ndihmës Francesco Beneduce dhe Adriana Valerio. Konferenca do të mbledhë treqind studiuese gra dhe rreth pesëdhjetë ekspertë meshkuj nga pesëmbëdhjetë vende nga e gjithë Evropa, Amerika dhe Lindja e Mesme. Programi alternon seanca akademike të mëngjesit, të organizuara në bibliotekën historike Fra’ Landolfo Caracciolo në kompleksin San Lorenzo Maggiore, me tre seanca të veçanta të hapura për publikun në vende simbolike rreth qytetit. Pas përshëndetjeve hapëse nga Kryepeshkopi Battaglia më 4 dhjetor në manastirin e Santa Chiara, më 5 dhjetor në Pio Monte della Misericordia, diskutimi “Bibla dhe Gratë në Dialog me Kulturën e Paqes” do të përfshijë Kardinalin José Tolentino de Mendonça, Prefektin e Dikasterit për Kulturë dhe Arsim, teologen Lucia Vantini dhe gazetaren Lucia Capuzzi. Të nesërmen, në kompleksin Donnaromita, eventi “Fjala Shëruese: Një Simfoni Besimesh Kundër Dhunës” do të presë një dialog midis ungjillëzueses Valentina Cason, pastores valdeze Letizia Tomassone dhe teologut Dario Vitali. Më 7 dhjetor, eventi do të përfundojë në Kryevëllazërinë e Pelegrinëve me një reflektim mbi “Drejt një Shoqërie Gjithëpërfshirëse: Për një Etikë të Marrëdhënieve Njerëzore”, me pjesëmarrjen e teologut moral Antonio Autiero, politikanes italiane Rosi Bindi dhe studiueses biblike Irmtraud Fischer. Mesazhi përmbyllës do të mbahet nga Kardinali Battaglia.

Udhëtimi nuk ka qenë pa sfida. Financimi i projektit – mbi 200,000 euro, kryesisht për përkthime – u bë i mundur nëpërmjet bursave nga Universiteti i Gracit, donacioneve nga fondacione kishtare dhe private, duke përfshirë mbështetjen pionere të Motrave Mary Ward në Madrid dhe Fondacionit Valerio për Historinë e Grave në Napoli. Një kontribut i rëndësishëm erdhi edhe nga Kryepeshkopata e Napolit. Vendimtare ishte gjithashtu mbështetja e Kishës Valdeze nëpërmjet fondeve të saj 8×1000, të cilat financuan përkthimin e katër vëllimeve në italisht. Në Itali, gjetja e një botuesi të gatshëm për të shtypur veprën pa iu nënshtruar presionit të Vatikanit u tregua veçanërisht e vështirë, deri në ndërhyrjen e guximshme të Il Pozzo di Giacobbe.

Rëndësia e veprës shkon përtej akademisë. Siç theksojnë redaktorët, ekzegjeza feministe ka treguar se shumë tekste biblike mund të kuptohen në mënyra shumë më pak androcentrike sesa sugjeron interpretimi tradicional. Stereotipe të tilla si Eva joshëse ose nënshtrimi femëror lindin më shumë nga historia e interpretimit sesa nga kuptimi origjinal i teksteve. Rindërtimi i marrëdhënies midis Biblës dhe grave, pra, do të thotë ekspozimi i traditave interpretuese që kanë legjitimuar përjashtimin e grave nga shërbesat fetare për shekuj me radhë dhe rikuperimi i një kujtese që shumë shpesh është fshirë.

Kështu, konferenca napolitane përfaqëson jo vetëm kremtimin e njëzet viteve të kërkimit ndërkombëtar, por edhe hapjen e një dialogu të nevojshëm midis botës akademike dhe shoqërisë civile mbi çështje me rëndësi të madhe bashkëkohore: nga ndërtimi i një kulture paqeje deri te luftimi i dhunës me bazë gjinore, nga etika e marrëdhënieve njerëzore deri te krijimi i një shoqërie vërtet gjithëpërfshirëse.

Përktheu: Redaksia – ViaVeritatis