Parolin: Dinjiteti njerëzor si normë mbinacionale - përtej gjeopolitikës së interesave

Kardinali Pietro Parolin, Sekretari i Shtetit të Vatikanit, foli të mërkurën për Vatican News mbi luftën e vazhdueshme në Lindjen e Mesme. Në intervistën vijuese, ai shprehu shqetësimin se “një multipolarizëm i shënuar nga primati i pushtetit dhe vetë-referencialiteti po zë vend në mënyrë të rrezikshme.”

Intervista e plotë:

Pyetje: Shkëlqesia Juaj, si po i përjetoni këto orë dramatike?

Kardinali Parolin: Me dhimbje të madhe, sepse popujt e Lindjes së Mesme përfshirë komunitetet e krishtera tashmë të brishta janë zhytur edhe një herë në tmerrin e luftës, e cila shkallmon brutalisht jetët njerëzore, sjell shkatërrim dhe i tërheq kombe të tëra në spirale dhune me rezultate të pasigurta.

Të dielën në Angelus, Papa foli për një “tragjedi të përmasave gjigante” dhe rrezikun e një “humnere të pariparueshme.” Këto janë fjalë më se elokuente për të përshkruar momentin që po kalojmë.

Pyetje: Çfarë mendoni për sulmin e SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit?

Kardinali Parolin: Besoj se paqja dhe siguria duhet të kultivohen dhe të ndiqen përmes mundësive të ofruara nga diplomacia, veçanërisht diplomacia e ushtruar brenda organeve shumëpalëshe, ku shtetet kanë mundësinë e zgjidhjes së konflikteve në mënyrë paqësore dhe më të drejtë.

Pas Luftës së Dytë Botërore, e cila shkaktoi rreth 60 milionë vdekje, etërit themelues, duke krijuar Kombet e Bashkuara, dëshironin t’u kursenin fëmijëve të tyre tmerret që ata vetë kishin përjetuar. Për këtë arsye, në Kartën e OKB-së ata kërkuan të ofronin udhëzime të qarta për menaxhimin e konflikteve.

Sot, ato përpjekje duket se janë asgjësuar. Jo vetëm kaq, por siç i kujtoi Papa Trupit Diplomatik në fillim të vitit, “një diplomaci që promovon dialogun dhe kërkon konsensus mes të gjithëve, po zëvendësohet nga një diplomaci e forcës, e individëve apo grupeve të aleatëve,” dhe njerëzit mendojnë se paqja mund të arrihet “përmes armëve.”

Kur flasim për shkaqet e një lufte, është komplekse të përcaktosh se kush ka të drejtë dhe kush e ka gabim. Ajo që është e sigurt, megjithatë, është se lufta gjithmonë do të prodhojë viktima dhe shkatërrim, si dhe efekte shkatërruese mbi civilët.

Për këtë arsye, Selia e Shenjtë preferon të kujtojë nevojën për të përdorur të gjitha instrumentet e ofruara nga diplomacia për të zgjidhur mosmarrëveshjet midis shteteve. Historia na ka mësuar tashmë se vetëm politika përmes punës së palodhur të negociatave dhe vëmendjes ndaj balancimit të interesave mund të rrisë besimin mes popujve, të promovojë zhvillimin dhe të ruajë paqen.

Pyetje: Arsyetimi i sulmit ishte parandalimi i prodhimit të raketave të reja, shkurt, një “luftë parandaluese.”

Kardinali Parolin: Siç vëren Karta e OKB-së, përdorimi i forcës duhet të konsiderohet vetëm si mjeti i fundit (last resort) dhe më i rëndi, pasi të jenë përdorur të gjitha instrumentet e dialogut politik dhe diplomatik, pasi të jenë vlerësuar me kujdes kufijtë e nevojës dhe proporcionalitetit, mbi bazën e një verifikimi rigoroz dhe arsyeve të bazuara mirë, dhe gjithmonë brenda kuadrit të qeverisjes shumëpalëshe.

Nëse shteteve do t’u njihej e drejta për “luftë parandaluese,” sipas kritereve të tyre dhe pa një kuadër ligjor mbinacional, mbarë bota do të rrezikonte të përfshihej nga flakët. Ky erozion i së drejtës ndërkombëtare është vërtet shqetësues: drejtësia i ka lënë vendin forcës; forca e ligjit është zëvendësuar nga ligji i forcës, me bindjen se paqja mund të lindë vetëm pasi armiku të jetë asgjësuar.

Kjo pjesë e dytë e intervistës është një analizë akoma më e thellë, ku Kardinali Parolin kalon nga rrafshi diplomatik në atë të filozofisë politike dhe etikës universale. Ai citon Kantin dhe evokon koncepte që prekin direkt “arkitekturën e padukshme” të njerëzimit.

Pyetje: Çfarë peshe kanë demonstratat masive në rrugë të javëve të fundit, të cilat u shtypën me gjak në Iran? A mund të harrohen ato?

Kardinali Parolin: Sigurisht që jo; edhe kjo ka qenë një shkak për shqetësim të thellë. Aspiratat e popujve duhet të merren parasysh dhe të garantohen brenda kuadrit ligjor të një shoqërie që siguron që secili të mund të shprehë lirshëm dhe publikisht idetë e veta dhe kjo vlen edhe për popullin e dashur iranian. Në të njëjtën kohë, ne mund të pyesim veten nëse dikush beson vërtet se zgjidhja mund të vijë përmes lëshimit të raketave dhe bombave.

Pyetje: Pse e drejta ndërkombëtare dhe diplomacia po përjetojnë një pikë të tillë rënieje sot?

Kardinali Parolin: Ajo që ka humbur është vetëdija se e mira e përbashkët i sjell vërtet dobi të gjithëve, domethënë, se e mira e tjetrit është gjithashtu një e mirë për mua, dhe prandaj drejtësia, prosperiteti dhe siguria arrihen në atë masë që të gjithë mund të përfitojnë prej tyre.

Ky parim qëndron në themel të krijimit të sistemit shumëpalësh (multilateral) dhe të një projekti guximtar siç është Bashkimi Evropian. Ajo vetëdije është dobësuar, dhe bashkë me të është rritur oreksi për interesat vetiake.

Kjo ka edhe një pasojë tjetër: sistemi i diplomacisë shumëpalëshe në marrëdhëniet midis shteteve po kalon një krizë të thellë, ndër të tjera për shkak të mosbesimit që shtetet ushqejnë ndaj kufizimeve ligjore që limitojnë veprimin e tyre. Një qëndrim i tillë përfaqëson anën tjetër të vullnetit për pushtet: dëshirën për të vepruar lirshëm, për t’u imponuar rendin e vet të tjerëve, duke shmangur mundin dramatik por fisnik të politikës, i përbërë nga diskutimet, negociatat, avantazhet për veten dhe lëshimet ndaj të tjerëve. Një multipolarizëm i shënuar nga primati i pushtetit dhe vetë-referencialiteti po zë vend në mënyrë të rrezikshme.

Mjerisht, parime të tilla si vetëvendosja e popujve, sovraniteti territorial dhe rregullat që rregullojnë vetë luftën (ius in bello) po vihen përsëri në dyshim. I gjithë korpusi i së drejtës ndërkombëtare i ndërtuar në fusha të tilla si çarmatimi, bashkëpunimi për zhvillim, respektimi i të drejtave themelore, pronësia intelektuale, tregtia dhe transiti po vihet në dyshim dhe po lihet gradualisht anash.

Dhe mbi të gjitha, duket se ka pasur një humbje të vetëdijes për atë që Immanuel Kant shkroi në vitin 1795: “Një shkelje e së drejtës në një pjesë të botës ndihet në të gjitha pjesët.” Akoma më e rëndë, në disa raste, është thirrja në të drejtën ndërkombëtare sipas konveniencës (lehtësisë) vetiake.

Pyetje: Cilave raste po u referoheni?

Kardinali Parolin: I referohem faktit se ka raste në të cilat komuniteti ndërkombëtar revoltohet dhe mobilizohet, dhe raste në të cilat nuk e bën këtë ose e bën shumë më dobët duke dhënë kështu përshtypjen se ka shkelje të ligjit që duhen ndëshkuar dhe të tjera që duhen toleruar, viktima civile që duhen vajtuar dhe të tjera që duhen konsideruar si “dëme kolaterale.”

Nuk ka të vdekur të klasit të parë dhe të klasit të dytë, as njerëz që kanë më shumë të drejtë të jetojnë se të tjerët thjesht sepse kanë lindur në një kontinent e jo në një tjetër, ose në një vend të caktuar. Do të dëshiroja të kujtoja rëndësinë e të drejtës ndërkombëtare humanitare, respektimi i së cilës nuk mund të varet nga rrethanat apo nga interesat ushtarake dhe strategjike.

Selia e Shenjtë përsërit me forcë dënimin e saj për çdo formë të përfshirjes së civilëve dhe strukturave civile — si shtëpitë, shkollat, spitalet dhe vendet e adhurimit — në operacionet ushtarake, dhe kërkon që parimi i paprekshmërisë së dinjitetit njerëzor dhe shenjtërisë së jetës të mbrohet gjithmonë.

Pyetje: Çfarë perspektivash afatshkurtra shihni për këtë krizë të re?

Kardinali Parolin: Shpresoj dhe lutem që thirrja për përgjegjësi që Papa Leoni XIV drejtoi të dielën do të dëgjohet dhe do të depërtojë në zemrat e atyre që marrin vendime. Shpresoj që zhurma e armëve do të pushojë së shpejti dhe se do të mund t’i kthehemi negociatave.

Ne nuk duhet t’i zbrazim negociatat nga kuptimi i tyre: është thelbësore të lejojmë kohën e nevojshme që ato të arrijnë rezultate konkrete, duke punuar me durim dhe vendosmëri. Për më tepër, duhet të pranojmë se rendi ndërkombëtar ka ndryshuar rrënjësisht nga ai i dizajnuar tetëdhjetë vjet më parë me themelimin e OKB-së.

Pa nostalgji për të kaluarën, është e nevojshme t’i rezistojmë çdo delegjitimimi të institucioneve ndërkombëtare dhe të promovojmë forcimin e normave mbinacionale që ndihmojnë shtetet të zgjidhin mosmarrëveshjet në mënyrë paqësore, përmes diplomacisë dhe politikës.

Pyetje: Çfarë shprese ka përballë gjithë kësaj?

Kardinali Parolin: Të krishterët shpresojnë sepse besojnë te Zoti i bërë njeri, i cili në Gjetsemani e urdhëroi Pjetrin ta kthejë shpatën në millin e saj, dhe i cili në Kryq përjetoi drejtpërdrejt tmerrin e dhunës së verbër dhe të pakuptimtë. Ata shpresojnë gjithashtu sepse, pavarësisht luftërave, shkatërrimeve, pasigurive dhe një ndjenje të përhapur çorientimi, zërat vazhdojnë të ngrihen nga shumë pjesë të botës duke bërë thirrje për paqe dhe drejtësi.

Popujt tanë po kërkojnë paqe! Kjo thirrje duhet t’i shkundë ata që udhëheqin kombet dhe të gjithë ata që punojnë në kontekstin e marrëdhënieve ndërkombëtare, duke i nxitur ata të shumëfishojnë përpjekjet e tyre për paqen.

Burimi: Vatican News